Монголд банкны хүү яагаад ийм өндөр байна вэ?

Сүүлийн жилүүдэд Монгол Улсад зээлтэй иргэн, бизнес эрхлэгч бүр ижил асуулт асууж байна. “Яагаад бид зээлийн хүүнд ингэж их мөнгө төлж байна вэ?”

Орон сууц, бизнес, боловсрол, хэрэглээ — ямар ч зээлийн хүү 16–20 хувиас доош буух нь ховор болж, олон өрх хүүгийн төлөө амьдрах байдалд оржээ.

Энэ бол ганц хүний гомдол биш, бодит тоон баримтаар батлагдсан эдийн засгийн асуудал юм.

Дэлхийн улс орнуудтай харьцуулбал

2025–2026 оны байдлаар Монгол Улсад:

• Төв банкны бодлогын хүү: 12%
• Банкны зээлийн дундаж хүү: ~17.4%

Харин бусад орнуудад:

• АНУ: бодлогын хүү ~3.5%, банкны зээл 3–7%
• Европын холбоо: бодлогын хүү ~2%, банкны зээл ~3.5%
• Хятад: бодлогын хүү ~3%, банкны зээл 3–5%
• Япон: бодлогын хүү ~0.75%, банкны зээл ~1%

Өөрөөр хэлбэл, Монголын иргэд ижил мөнгийг 2–5 дахин өндөр хүүтэйгээр ашиглаж байна.

Монголд хүү өндөр хэвээр байгаагийн гол шалтгаанууд

Нэгдүгээрт, төв банк инфляцыг барихын тулд бодлогын хүүг өндөр түвшинд барьж ирсэн. Бодлогын хүү өндөр байх тусам банкны эх үүсвэрийн өртөг өсөж, зээл үнэтэй болдог.

Хоёрдугаарт, Монголын эдийн засаг түүхий эдээс хэт хамааралтай, орлого савлагаатай. Үүнийг дагаад банкууд зээлдэгчдийг эрсдэлтэй гэж үзэж, хүүдээ нэмэгдэл “эрсдэлийн үнэ” шингээдэг.

Гуравдугаарт, банкны салбарт бодит өрсөлдөөн сул. Зах зээл жижиг, цөөн том банк давамгайлж байгаа нөхцөлд зээлийн хүүг бууруулах зах зээлийн дарамт хангалттай үүсдэггүй.

Дөрөвдүгээрт, бодлогын хүү иргэдийн зээлийн хүүд шууд дамждаггүй. Төв банк хүү буурууллаа ч эцсийн хэрэглэгчид мэдрэгдэхгүй байх нь элбэг.

Тавдугаарт, капиталын зах зээл сул хөгжсөн. Иргэд, бизнесүүд банкинд л найдахаас өөр сонголтгүй байгаа нь банкны давамгай байдлыг улам бэхжүүлж байна.

Үр дагавар

• Иргэдийн орлогын том хэсэг хүүд зарцуулагдана
• Бизнесийн өсөлт удааширна
• Хөрөнгө оруулалт багасна
• Эдийн засаг өр дээр суурилсан хэврэг бүтэцтэй болно

Эцэст нь, өндөр хүү нь банкны асуудал биш, нийт эдийн засгийн хөгжлийг боомилдог хүчин зүйл болж хувирч байна.

Гарц гаргалгаа бий юу?

Богино хугацаанд

• Зорилтот хөнгөлөлттэй зээл, рефинансын бодлого
• Зээлийн баталгааны тогтолцоог өргөжүүлэх
• Банкны зардлыг бууруулах зохицуулалт

Дунд хугацаанд

• Банк хоорондын өрсөлдөөнийг бодитоор нэмэгдүүлэх
• Финтек, дижитал банкны оролцоог дэмжих
• Бодлогын хүү зээлийн хүүд хурдан дамжих нөхцөлийг бүрдүүлэх

Урт хугацаанд

• Капиталын зах зээлийг хөгжүүлэх
• Эдийн засгийг төрөлжүүлэх
• Инфляц, валютын тогтвортой орчин бүрдүүлэх

Монголд банкны хүү өндөр байгаа нь зайлшгүй хувь тавилан биш. Зөв бодлого, шат дараалсан шинэчлэл хийж чадвал иргэд хүүд биш, ирээдүйдээ хөрөнгө оруулдаг болох боломжтой.